Pieniądze zeszły z konta, paczki nie ma, a sklep nie odpowiada. To bardzo stresująca sytuacja, ale często da się jeszcze coś zrobić, zwłaszcza jeśli działasz szybko i w dobrej kolejności. Ten poradnik prowadzi przez kolejne kroki: od telefonu do banku, przez chargeback i zawiadomienie na policję, po pomoc rzecznika konsumentów.
Podstawowe miejsca zgłoszeń, w tym Listę Ostrzeżeń CERT Polska, opisaliśmy w poradniku Gdzie zgłosić fałszywy sklep. Tutaj idziemy krok dalej. To ogólne informacje, a nie porada prawna. W konkretnej sprawie bezpłatnie pomoże Ci rzecznik konsumentów albo infolinia konsumencka.
Pierwsza doba: co zrobić od razu
- Zadzwoń do banku. Użyj numeru z karty, aplikacji lub oficjalnej strony banku, a nie z wiadomości od sklepu. Powiedz, że transakcja może być oszustwem, i zapytaj, co bank może zrobić jeszcze dziś.
- Zastrzeż kartę, jeśli jej dane zostały wpisane na stronie sklepu. Oszuści mogą ich użyć ponownie. Gdyby pojawiły się płatności, których nie rozpoznajesz, zgłoś je jako transakcje nieautoryzowane. Według Rzecznika Finansowego bank powinien zwrócić pieniądze za taką transakcję co do zasady do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu.
- Zmień hasła, jeśli w sklepie zostało założone konto z hasłem używanym też gdzie indziej. Jeśli sklep dostał skan dowodu albo numer PESEL, zastrzeż PESEL w aplikacji mObywatel lub na gov.pl. To bezpłatne i utrudnia wzięcie kredytu na Twoje dane.
- Zbierz dowody. Zrób zrzuty ekranu strony sklepu z widocznym adresem, oferty, regulaminu i zakładki „Kontakt”. Zachowaj potwierdzenie zamówienia i płatności, maile, SMS-y i rozmowy z komunikatorów, numer rachunku odbiorcy i numer przesyłki. Zapisz wszystko w jednym folderze. Fałszywe sklepy potrafią zniknąć w kilka dni.
- Nie wysyłaj więcej pieniędzy i nikomu nie podawaj kodów BLIK ani danych logowania do banku, nawet jeśli ktoś obiecuje, że „odblokuje zwrot”.
Fałszywy sklep czy nieuczciwy sprzedawca?
Od odpowiedzi na to pytanie zależy dalsza droga. Fałszywy sklep to sprawa karna. Firma, która istnieje, ale nie wywiązuje się z umowy, to zwykle spór konsumencki.
Na fałszywy sklep wskazuje, gdy:
- strona przestała działać albo zmieniła nazwę,
- w regulaminie nie ma danych firmy albo należą one do innej firmy, czego nie potwierdza wyszukiwarka w CEIDG lub KRS,
- maile wracają, a telefon nie istnieje,
- pieniądze trafiły na prywatny rachunek lub do odbiorcy o zupełnie innej nazwie,
- domena jest na Liście Ostrzeżeń CERT Polska.
Na nieuczciwego, ale prawdziwego sprzedawcę wskazuje, gdy firma figuruje w rejestrze, czasem odpisuje, ale zwleka ze zwrotem, wysłała inny towar albo nie uznaje Twojego odstąpienia od umowy.
Jeśli nie masz pewności, nie czekaj z bankiem. Równolegle wyślij sprzedawcy pisemne wezwanie, a jeśli nie odpowie i przybywa sygnałów oszustwa, złóż zawiadomienie na policji. Więcej sygnałów opisujemy w poradniku Jak rozpoznać fałszywy sklep.
Ścieżka A: fałszywy sklep
Płatność kartą: chargeback
Chargeback to reklamacja transakcji kartowej, którą składasz w banku, który wydał kartę. Bank dochodzi zwrotu od banku sprzedawcy według zasad Visa lub Mastercard. Rzecznik Finansowy wymienia wśród typowych sytuacji transakcję, która nosiła znamiona oszustwa, oraz opłacony towar, który nie dotarł.
Jak złożyć chargeback:
- Złóż reklamację transakcji w bankowości internetowej, na infolinii lub w oddziale, zależnie od tego, co oferuje Twój bank.
- Podaj datę i kwotę transakcji, nazwę sprzedawcy, datę zamówienia, przewidywany termin dostawy i krótki opis sytuacji.
- Dołącz dowody: potwierdzenie zamówienia, zrzuty ekranu i korespondencję ze sklepem albo informację, że kontakt jest niemożliwy.
- Licz się z prośbą o dodatkowe dokumenty. Bank może poprosić m.in. o zastrzeżenie karty, podpisane oświadczenie albo potwierdzenie zgłoszenia na policję.
Czas ma znaczenie. Na złożenie chargebacku są ograniczone terminy wynikające z zasad organizacji kartowych, a banki nie zawsze podają je publicznie. Zgłoś sprawę od razu i sprawdź regulamin reklamacji swojego banku.
Jeśli bank odrzuci reklamację, możesz zwrócić się o bezpłatną pomoc do Rzecznika Finansowego (rf.gov.pl). Rzecznik zajmuje się sprawą dopiero po przejściu procedury reklamacyjnej w banku, dlatego zachowaj odpowiedź banku.
Przelew, BLIK i PayPal
Chargeback dotyczy kart. Przy zwykłym przelewie i płatności BLIK nie ma takiej samej procedury, dlatego liczą się godziny. Zadzwoń do banku jak najszybciej, zapytaj, czy transakcję da się jeszcze zatrzymać, i mimo to złóż pisemną reklamację. Szanse na odzyskanie pieniędzy są tu mniejsze, więc tym ważniejsze jest zawiadomienie na policji.
Jeśli płatność poszła przez PayPal, otwórz spór w Centrum rozstrzygania. PayPal daje na to 180 dni od płatności. Jeśli w ciągu 20 dni nie dojdziesz do porozumienia ze sprzedającym, przekształć spór w roszczenie, bo inaczej zostanie automatycznie zamknięty.
Który sposób płatności chroni najlepiej, wyjaśniamy w artykule Bezpieczne płatności w internecie: BLIK, karta czy przelew.
Zawiadomienie na policję lub do prokuratury
Fałszywy sklep to zwykle oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego, czyli doprowadzenie kogoś do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie go w błąd, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Zawiadomienie możesz złożyć:
- osobiście w dowolnej jednostce policji albo w każdej prokuraturze w godzinach jej pracy. Jeśli jednostka nie jest właściwa, sama przekaże sprawę dalej,
- pisemnie, pocztą, faksem albo mailem jako zeskanowany i podpisany dokument. W piśmie podaj nazwę jednostki, swoje dane, opis zdarzenia, datę i podpis.
Weź ze sobą dokument ze zdjęciem i zebrane dowody. Poproś o potwierdzenie złożenia zawiadomienia, bo bank może o nie poprosić. Zgłoszenie jest bezpłatne.
Ostrzeż innych
Zgłoś domenę do CERT Polska, żeby trafiła na Listę Ostrzeżeń. Jak to zrobić, opisujemy w poradniku o zgłaszaniu fałszywych sklepów. Warto też zostawić rzeczową opinię w niezależnym serwisie. Co sprawia, że opinia jest wiarygodna, piszemy w artykule Fałszywe opinie o sklepie.
Ścieżka B: sklep istnieje, ale nie oddaje pieniędzy
Najpierw ustal, z jakiego prawa korzystasz
- Towar nie dotarł. Jeśli nie umówiono się inaczej, sprzedawca ma wydać towar konsumentowi niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 30 dni od zawarcia umowy (art. 543¹ Kodeksu cywilnego). Po tym czasie wyznacz mu dodatkowy termin. Jeśli i on minie, możesz odstąpić od umowy.
- Rezygnujesz z zakupu. Przy zakupie przez internet masz 14 dni na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny (art. 27 ustawy o prawach konsumenta). Termin liczy się zwykle od dnia otrzymania towaru, a wystarczy, że wyślesz oświadczenie przed jego upływem.
- Sklep nie zwraca pieniędzy po odstąpieniu. Sprzedawca musi zwrócić wszystkie płatności, w tym koszt najtańszej zwykłej dostawy, niezwłocznie, nie później niż w 14 dni od otrzymania Twojego oświadczenia (art. 32 ustawy). Może wstrzymać zwrot do czasu otrzymania towaru albo dowodu jego odesłania, więc zachowaj potwierdzenie nadania.
- Towar jest wadliwy lub niezgodny z opisem. To osobna sprawa, czyli reklamacja. Jej zasady wyjaśni rzecznik konsumentów.
Wezwanie do sprzedawcy
Wyślij sprzedawcy pisemne wezwanie z konkretnym terminem, najlepiej mailem i listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Takie pismo jest dowodem próby polubownego rozwiązania sprawy. Przyda się w banku, u rzecznika i w sądzie. Wzór znajdziesz niżej.
Przy płatności kartą równolegle możesz złożyć chargeback. Banki często chcą zobaczyć, że najpierw była próba wyjaśnienia sprawy ze sprzedawcą.
Kto pomoże bezpłatnie
- Miejski lub powiatowy rzecznik konsumentów udziela porad, pomaga napisać pismo i może wystąpić do sprzedawcy w Twojej sprawie. Firma ma obowiązek odnieść się do takiego wystąpienia. Kontakt znajdziesz w starostwie, urzędzie miasta lub na stronie UOKiK.
- Infolinia konsumencka: 801 440 220 lub 222 66 76 76, e-mail porady@dlakonsumentow.pl.
- Europejskie Centrum Konsumenckie (konsument.gov.pl) pomaga w sporach ze sprzedawcami z innych krajów UE, Norwegii i Islandii, jeśli problem został wcześniej zgłoszony sprzedawcy. Pamiętaj, że postępowanie w ECK nie wstrzymuje biegu przedawnienia.
- UOKiK nie prowadzi pojedynczych spraw, ale reaguje na praktyki, które szkodzą wielu konsumentom. Zgłoś mu sklep, jeśli widzisz, że problem dotyczy wielu osób.
Sąd jako ostatni krok
Jeśli nic nie pomoże, zostaje pozew o zapłatę. Przy prostych roszczeniach pieniężnych istnieje elektroniczne postępowanie upominawcze, czyli e-sąd (e-sad.gov.pl). Trzeba założyć konto i opłacić pozew. Rzecznik konsumentów pomoże wybrać tryb i przygotować pismo.
Czego nie robić: uważaj na „odzyskiwanie pieniędzy”
Osoby, które straciły pieniądze, są celem kolejnego oszustwa. Policja i UKNF ostrzegają przed przestępcami, którzy podają się za kancelarie, doradców, a nawet za KNF, policję czy Interpol i obiecują szybki zwrot utraconych środków. Potem żądają opłat „za rozpoczęcie procedury”, zdjęć dokumentów i kart, danych do bankowości, instalacji aplikacji, a czasem namawiają do wzięcia kredytu.
Zasady są proste:
- nie płać z góry nikomu, kto obiecuje odzyskanie pieniędzy,
- nie instaluj aplikacji na prośbę nieznajomych, zwłaszcza takich, które dają komuś dostęp do Twojego telefonu lub komputera,
- nie podawaj loginów, haseł ani kodów autoryzacyjnych,
- kancelarię lub instytucję sprawdzaj samodzielnie, korzystając z danych kontaktowych z oficjalnych źródeł.
Nie wysyłaj też sklepowi kolejnych dopłat, które mają rzekomo przyspieszyć wysyłkę albo zwrot.
Wzór wezwania do sprzedawcy
Poniższy tekst to przykład do samodzielnego uzupełnienia, a nie porada prawna. Wybierz jeden z dwóch wariantów.
[Miejscowość, data]
[Imię i nazwisko, adres, e-mail]
[Nazwa i adres sprzedawcy z regulaminu sklepu]
Wezwanie
Dnia [data] w sklepie [adres strony] zostało złożone zamówienie nr [numer] na [towar]. Zapłata w kwocie [kwota] zł nastąpiła dnia [data] [sposób płatności].
Wariant 1, towar nie dotarł: Do dziś towar nie został dostarczony. Wzywam do jego dostarczenia w dodatkowym terminie 7 dni od otrzymania tego wezwania. Po bezskutecznym upływie tego terminu odstąpię od umowy i zażądam zwrotu całej zapłaconej kwoty.
Wariant 2, brak zwrotu po odstąpieniu: Dnia [data] zostało wysłane oświadczenie o odstąpieniu od umowy, a towar odesłano dnia [data], numer przesyłki [numer]. Na podstawie art. 32 ustawy o prawach konsumenta wzywam do zwrotu kwoty [kwota] zł w terminie 7 dni od otrzymania tego wezwania.
W razie braku odpowiedzi sprawa zostanie skierowana do banku, rzecznika konsumentów, a w razie potrzeby do sądu.
[Podpis]
Jak chronić się następnym razem
- Płać kartą, gdy to możliwe. Chargeback daje dodatkową drogę odzyskania pieniędzy.
- Sprawdzaj sklep przed zakupem, szczególnie przy dużych promocjach. Na co uważać w tym okresie, piszemy w artykule Fałszywe sklepy na Black Friday i święta.
- Pomóż bliskim. Jeśli robisz zakupy z rodzicami lub dziadkami, zajrzyj do poradnika Jak pomóc seniorom bezpiecznie kupować w internecie.
Szybkie sprawdzenie zapewni Ci Hubilado. Wpisz adres sklepu na stronie głównej albo użyj bezpłatnej wtyczki do Chrome. Hubilado analizuje aktualne opinie, reputację sprzedawcy i sygnały wycieku danych, a potem pokazuje werdykt: „W porządku!”, „Zwracaj uwagę!” albo „Niebezpieczne!”. Nie wymaga konta. Pamiętaj tylko, że Hubilado pomaga sprawdzić sklep przed zakupem, ale nie odzyskuje pieniędzy i nie prowadzi reklamacji.
Podsumowanie
- W pierwszej dobie zadzwoń do banku, zastrzeż kartę, jeśli jej dane trafiły do sklepu, i zbierz dowody.
- Ustal, czy masz do czynienia z fałszywym sklepem, czy z nieuczciwym sprzedawcą.
- Przy fałszywym sklepie: chargeback lub reklamacja w banku, zawiadomienie na policji, zgłoszenie do CERT Polska.
- Przy prawdziwym sprzedawcy: pisemne wezwanie z terminem, potem rzecznik konsumentów, ECK albo sąd.
- Nie płać nikomu, kto obiecuje odzyskać Twoje pieniądze.
